Năm 1908 Thực dân Pháp đã tiến hành xây dựng Nhà ngục Sơn La, có diện tích 500m² trên đồi Khau Cả (tại trung tâm hành chính Sơn La). Ngay khi hoàn thành nhà ngục Sơn La, cùng với việc đàn áp dã man phong trào cách mạng chúng tiến hành bắt giam, tù đầy nhiều chiến sỹ cộng sản và những người Việt Nam yêu nước. Tại đây, chúng đã lợi dụng sự bất đồng ngôn ngữ giữa nhân dân các dân tộc vùng Tây Bắc với các chiến sỹ cách mạng kèm theo thời tiết khắc nghiệt để giết dần giết mòn các chiến sỹ cách mạng. Sự có mặt của các đoàn tù chính trị từ năm 1930 đã làm cho Nhà ngục Sơn La trở thành một trung tâm giam cầm, đầy ải các chiến sỹ cộng sản và những người yêu nước Việt Nam. Nhưng cũng chính tại đây, những người tù chính trị đã đấu tranh anh dũng, bảo vệ khí tiết của người cộng sản, biến nhà tù tăm tối thành trường học cách mạng… Với ý nghĩa và giá trị đặc biệt quan trọng đó, di tích nhà ngục Sơn La đã được xếp hạng quốc gia năm 1962, trở thành biểu tượng anh hùng, bất khuất, khí tiết sáng ngời của những người chiến sỹ cộng sản. Đồng thời, cũng là nơi giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước cho mọi thế hệ, là địa chỉ thu hút đông đảo khách tham quan du lịch trong nước và quốc tế.

Trải qua 2 cuộc chiến tranh phá hoạt của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ cộng với khí hậu khắc nghiệt nên di tích Nhà ngục Sơn La chỉ còn là phế tích. Mặc dù, đã qua các lần tu bổ nhưng chỉ mang tính nhỏ lẻ, chưa đồng bộ. Vào năm 1993, dự án tập trung tu bổ, tôn tạo đã mang lại hiệu quả bước đầu, nhưng với lượng đầu tư còn hạn chế do vậy công tác bảo tồn, khai thác và phát huy còn hạn chế. Trước yêu cầu đặt ra, cần phát huy cao hơn nữa giá trị của di tích, phục vụ công tác giáo dục truyền thống cách mạng, yêu nước cho các thế hệ trẻ, nên việc bảo tồn, phát huy giá trị của di tích rất quan trọng. Dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích Nhà ngục Sơn La được thực hiện bằng nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa. Tổng mức đầu tư của dự án là trên 7 tỷ đồng. Công trình do Sở VHTT tỉnh làm chủ đầu tư; Công ty Cổ phần Tu bổ di tích và Thiết bị văn hóa Trung ương là đơn vị thi công. Đây là dự án mang tính đặc thù và yêu cầu chất lượng cao nhằm bảo tồn được những giá trị nguyên gốc.

                                                                                  Theo BĐTSL